Odcieki: co to jest, gdzie i kiedy powstają

Odcieki (w gospodarce odpadami często nazywane odciekami wysypiskowymi) to zanieczyszczone ciecze, które powstają, gdy woda przemieszcza się (perkoluje) przez warstwy odpadów lub innych substancji stałych. Po drodze wymywa z nich różnorodne związki chemiczne oraz zanieczyszczenia organiczne i nieorganiczne.

W uproszczeniu: to wysoko zanieczyszczone „ścieki”, które powstają, gdy woda deszczowa lub wilgoć zawarta w samych odpadach przechodzi przez składowisko jak woda przez filtr do kawy i zabiera ze sobą toksyny.

Gdzie mogą się pojawić odcieki

Odcieki kojarzą się głównie z ochroną środowiska i gospodarką odpadami, ale zjawisko to występuje w wielu miejscach:

• Składowiska odpadów (wysypiska). To główne miejsce ich występowania. Pojawiają się na dnie wysypisk, zarówno komunalnych, jak i przemysłowych, oraz w ich otoczeniu, jeśli składowisko nie ma odpowiednich uszczelnień i systemów drenażowych.
• Kompostownie i pryzmy kompostowe. Odcieki powstają podczas kompostowania biomasy i odpadów zielonych, gdzie gromadzi się wilgoć z rozkładających się roślin.
• Miejsca magazynowania osadów ściekowych. W oczyszczalniach ścieków, gdzie składuje się odwodnione osady przed ich dalszym zagospodarowaniem.
• Hałdy przemysłowe i górnicze. Odcieki powstają przy składowaniu żużli, popiołów z elektrowni, a także skały płonnej z kopalń (często są to tzw. kwaśne odcieki kopalniane).
• Magazyny złomu i wraków pojazdów. Woda deszczowa wymywa tam resztki płynów eksploatacyjnych, smarów i metali ciężkich.
• Silosy z kiszonką (w rolnictwie). Odcieki z kiszonek są skrajnie kwaśne i silnie obciążone organicznie. Powstają podczas zakiszania pasz dla zwierząt.

Odcieki z instalacji MBP, napowietrzanych kompostowni i składowisk opisujemy szerzej w artykule: Odcieki z MBP, kompostowni napowietrzanej i składowiska.

Kiedy mogą się pojawić odcieki

Powstawanie odcieków jest ściśle związane z warunkami atmosferycznymi oraz z procesami chemicznymi zachodzącymi wewnątrz składowiska. Odcieki pojawiają się w następujących sytuacjach:

• Podczas opadów atmosferycznych i po nich. Deszcz lub topniejący śnieg to główny „silnik” powstawania odcieków. Woda wsiąka w pryzmę odpadów, rozpuszcza substancje szkodliwe i grawitacyjnie spływa w dół.
• W trakcie rozkładu odpadów organicznych. Wewnątrz składowiska zachodzą procesy biologiczne (fermentacja), w wyniku których uwalnia się woda zawarta w samych odpadach (tzw. woda konstytucyjna).
• Przy wysokim poziomie wód gruntowych. Jeśli składowisko jest źle zaizolowane od podłoża, podnoszące się wody gruntowe mogą podtapiać odpady od dołu i generować odcieki.
• W początkowej fazie funkcjonowania składowiska (odcieki „młode”). Są silnie obciążone organicznie, mają kwaśny odczyn i intensywny zapach, ponieważ odpady intensywnie się rozkładają.
• Przez wiele lat funkcjonowania i po zamknięciu (odcieki „dojrzałe”). Powstają nawet przez kilkadziesiąt lat po zamknięciu wysypiska. Zawierają mniej substancji podatnych na szybki rozkład biologiczny, ale mogą być bogate w metale ciężkie i związki trudno rozkładalne (np. związki humusowe).

Dlaczego odcieki są niebezpieczne

Odcieki stanowią ogromne zagrożenie dla środowiska. Jeśli przedostaną się do gruntu, mogą skazić wody podziemne i powierzchniowe w całej okolicy.

Dlatego nowoczesne składowiska muszą być wyposażone w nieprzepuszczalne membrany (uszczelnienia syntetyczne i ilaste) oraz systemy rur, które zbierają odcieki i odprowadzają je do specjalnych oczyszczalni.

FAQ

Co to są odcieki?

To zanieczyszczone ciecze, które powstają, gdy woda przemieszcza się (perkoluje) przez warstwy odpadów lub innych substancji stałych i wymywa z nich związki chemiczne oraz zanieczyszczenia organiczne i nieorganiczne.

Gdzie poza składowiskami powstają odcieki?

W kompostowniach i pryzmach kompostowych, w miejscach magazynowania osadów ściekowych, na hałdach przemysłowych i górniczych, w magazynach złomu i wraków pojazdów oraz przy silosach z kiszonką.

Co jest głównym źródłem odcieków na składowisku?

Opady. Deszcz lub topniejący śnieg wsiąka w pryzmę odpadów, rozpuszcza substancje szkodliwe i grawitacyjnie spływa w dół. Do tego dochodzi woda uwalniana przy rozkładzie odpadów organicznych, a przy złej izolacji od podłoża także wody gruntowe.

Czym różnią się odcieki młode od dojrzałych?

Odcieki młode powstają na początku funkcjonowania składowiska: są silnie obciążone organicznie, mają kwaśny odczyn i intensywny zapach. Odcieki dojrzałe powstają nawet kilkadziesiąt lat po zamknięciu: zawierają mniej substancji podatnych na szybki rozkład biologiczny, ale mogą być bogate w metale ciężkie i związki trudno rozkładalne (np. związki humusowe).

Dlaczego odcieki ze składowiska trzeba zbierać?

Bo jeśli przedostaną się do gruntu, mogą skazić wody podziemne i powierzchniowe w całej okolicy. Dlatego nowoczesne składowiska mają nieprzepuszczalne membrany oraz systemy rur, które zbierają odcieki i odprowadzają je do specjalnych oczyszczalni.