Podczyszczanie ścieków przemysłowych: kiedy jest obowiązkowe i jak je zorganizować

Podczyszczanie ścieków przemysłowych to oczyszczenie ich w zakładzie do poziomu, który pozwala odprowadzić je do kanalizacji. Jest obowiązkowe: ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków nakłada na każdego dostawcę ścieków przemysłowych obowiązek instalowania niezbędnych urządzeń podczyszczających i ich prawidłowej eksploatacji (art. 10 pkt 2). Jakie urządzenia są „niezbędne”, wynika z porównania składu Twoich ścieków z warunkami z rozporządzenia, z umowy z wodociągami i, jeśli jest wymagane, z pozwolenia wodnoprawnego.

Kogo dotyczy: czym są ścieki przemysłowe

Ustawa definiuje ścieki przemysłowe szeroko. Są to ścieki, które nie są ściekami bytowymi ani wodami opadowymi lub roztopowymi i powstają w związku z działalnością handlową, przemysłową, składową, transportową lub usługową zakładu (art. 2 pkt 11 ustawy). Do tej grupy należą więc nie tylko ścieki z galwanizerni czy lakierni, ale też na przykład z zakładu spożywczego, myjni albo kuchni lokalu gastronomicznego.

Odprowadzanie ścieków do kanalizacji odbywa się na podstawie pisemnej umowy z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym (art. 6 ust. 1 ustawy).

Obowiązki dostawcy ścieków przemysłowych

Art. 10 ustawy wymienia sześć obowiązków dostawcy ścieków przemysłowych:

1. niezwłocznie powiadomić właściciela kanalizacji o awarii, która powoduje zrzut niebezpiecznych substancji;
2. zainstalować niezbędne urządzenia podczyszczające i prawidłowo je eksploatować;
3. zapewnić właścicielowi kanalizacji dostęp w każdym czasie do miejsc kontroli ilości i jakości ścieków oraz umożliwić kontrolę sieci i urządzeń podczyszczających;
4. prowadzić wewnętrzną kontrolę ilości, natężenia dopływu i wskaźników zanieczyszczenia ścieków, w szczególności gdy ścieki przemysłowe stanowią ponad 10% ścieków dopływających do oczyszczalni albo mogą zagrażać ludziom, konstrukcji urządzeń lub procesowi oczyszczania;
5. udostępniać wyniki tej kontroli oraz informacje o urządzeniach podczyszczających i o rodzaju i źródłach substancji niebezpiecznych;
6. na żądanie właściciela kanalizacji zainstalować urządzenia pomiarowe ilości i jakości ścieków, jeśli jest to uzasadnione zagrożeniem.

Rozporządzenie wykonawcze dodaje kolejne zasady:

• dostawca ma ograniczać lub eliminować substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego, odprowadzać ścieki równomiernie i ograniczać zanieczyszczenia, które szkodzą pracy oczyszczalni (§ 2);
• urządzenia podczyszczające instaluje się zgodnie z najlepszymi dostępnymi technikami (§ 4);
• dostawca udostępnia wodociągom dane o produkcji, procesach technologicznych i gospodarce ściekowej (§ 5);
• ścieków nie wolno rozcieńczać wodą, żeby zmieścić się w dopuszczalnych wartościach (§ 7).

Jakie warunki muszą spełniać ścieki w kanalizacji

Zgodnie z § 8 rozporządzenia ścieki przemysłowe można wprowadzać do kanalizacji, jeżeli:

• nie zagrażają osobom obsługującym kanalizację, konstrukcji i działaniu kanałów i oczyszczalni ani spełnieniu przez wodociągi warunków ich własnego pozwolenia wodnoprawnego;
• dostawca spełnia warunki swojego pozwolenia wodnoprawnego, jeśli jest ono wymagane;
• temperatura nie przekracza 35°C, a pH mieści się w zakresie 6,5–9,5 (dla ścieków z cyjankami i siarczkami 8–10);
• ścieki są podatne na mechaniczno-biologiczne procesy oczyszczania.

Niezależnie od tego art. 9 ustawy zakazuje wprowadzania do kanalizacji m.in. odpadów stałych zmniejszających przepustowość przewodów, odpadów płynnych niemieszających się z wodą (np. żywic, lakierów, mas bitumicznych), substancji palnych i wybuchowych o temperaturze zapłonu poniżej 85°C oraz substancji żrących i toksycznych, w tym mocnych kwasów i zasad.

Wartości graniczne: co jest w rozporządzeniu, a co ustalają wodociągi

Rozporządzenie ma dwa załączniki z dopuszczalnymi wartościami. Załącznik nr 1 dotyczy wybranych substancji szczególnie szkodliwych z określonych rodzajów produkcji (np. rtęci i kadmu). Załącznik nr 2 obejmuje pozostałe wskaźniki. Przykładowe wartości z załącznika nr 2:

Ważne: dla ChZT, BZT₅, zawiesiny ogólnej, ogólnego węgla organicznego i fosforu ogólnego rozporządzenie nie podaje sztywnej liczby. Wartości te ustala się na podstawie dopuszczalnego obciążenia oczyszczalni. Robi to przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne: ustala zakres wskaźników, ich dopuszczalne wartości i maksymalny przepływ ścieków (§ 12). Może też ustalić wartości niższe niż w załączniku nr 2, gdy ścieki przemysłowe stanowią ponad 10% ścieków dopływających do oczyszczalni (§ 13), albo wyższe, gdy stanowią mniej niż 10% (§ 14).

W praktyce oznacza to, że wiążące dla Ciebie liczby są w umowie z wodociągami, a nie w samym rozporządzeniu. Od nich zaczyna się dobór podczyszczania.

Badania i kontrola ścieków

• Badania własne. Substancje z załącznika nr 1 dostawca bada nie rzadziej niż raz na kwartał, wskaźniki z załącznika nr 2 nie rzadziej niż dwa razy w roku, w miejscu reprezentatywnym dla odprowadzanych ścieków (§ 9 ust. 3 i § 10 ust. 3).
• Jak pobiera się próbkę. Wartości dopuszczalne muszą być spełnione w próbce średniej dobowej, proporcjonalnej do przepływu, zmieszanej z próbek pobieranych co najwyżej co dwie godziny. Dla pH i temperatury liczą się próbki jednorazowe (§ 9 ust. 2 i § 10 ust. 2).
• Kontrola wodociągów. Wodociągi mają obowiązek regularnie kontrolować ilość i jakość ścieków (art. 9 ust. 3 ustawy). Same ustalają miejsce, sposób i częstotliwość poboru próbek kontrolnych. Pobór odbywa się po zawiadomieniu dostawcy i w obecności jego upoważnionego przedstawiciela (§ 11).

Co grozi, gdy podczyszczanie nie działa

• Opłata za przekroczenie. Taryfa wodociągów zawiera stawkę opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych (§ 5 pkt 5 rozporządzenia taryfowego). Stawki są różne w każdym mieście. Przykład: w cenniku PGK Płońsk od 4 maja 2026 r. przekroczenie ChZT kosztuje 11,44 zł netto za kilogram, a metali takich jak cynk, miedź czy nikiel 915,29 zł netto za kilogram.
• Zamknięcie przyłącza. Wodociągi mogą zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli jakość ścieków nie spełnia wymogów przepisów (art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy). O zamiarze muszą zawiadomić co najmniej 20 dni wcześniej.
• Wykroczenie lub przestępstwo. Wprowadzanie do kanalizacji substancji zakazanych w art. 9 jest zagrożone karą ograniczenia wolności albo grzywny do 10 000 zł (art. 28 ust. 4a ustawy). Nieużywanie lub niewłaściwe utrzymanie urządzeń zabezpieczających wodę przed zanieczyszczeniem jest przestępstwem z art. 186 Kodeksu karnego.

Pełne zestawienie sankcji, z podstawami prawnymi, znajdziesz w artykule kary i opłaty za ścieki przemysłowe. Jeśli przekroczenie już zostało stwierdzone, zacznij od poradnika przekroczenie parametrów ścieków: co zrobić.

Kiedy oprócz umowy potrzebne jest pozwolenie wodnoprawne

Jeżeli ścieki przemysłowe zawierają substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego z wykazu w rozporządzeniu z 28 czerwca 2019 r., a trafiają do kanalizacji innego podmiotu, potrzebne jest pozwolenie wodnoprawne (art. 34 pkt 3 i art. 389 pkt 2 Prawa wodnego). Wykaz liczy 47 pozycji i obejmuje m.in. azot amonowy, fosfor ogólny, cynk, miedź, nikiel, chrom, fluorki, cyjanki i węglowodory ropopochodne. Szczegóły opisujemy w artykule pozwolenie wodnoprawne na ścieki przemysłowe.

Jak dobrać podczyszczanie: krok po kroku

1. Zbierz wymagania. Umowa z wodociągami (lista wskaźników i wartości), ewentualne pozwolenie wodnoprawne, wyniki dotychczasowych badań.
2. Rozpisz strumienie. Skąd bierze się ściek, ile go jest na dobę, czy płynie równomiernie, czy w szarżach. Każdy strumień rozpatruje się osobno.
3. Pobierz próbkę. Pięć litrów, reprezentatywnie dla całego strumienia, opisane: firma, miejsce i data poboru, dobowa ilość ścieku.
4. Zbadaj ją pod kątem technologii. Badanie modelowe pokazuje, czy i jaką drogą da się zejść do wymaganych wartości. U nas pierwsza rozmowa i badanie wstępne próbki są bezpłatne.
5. Wybierz drogę. Sama chemia procesowa w istniejącym układzie, kompaktowa stacja dla strumieni od 2 do 20 m³ na dobę albo instalacja pod klucz do 200 m³ na dobę. Która ma sens, wiadomo dopiero po badaniu próbki.

Przegląd technologii znajdziesz w artykule metody oczyszczania ścieków przemysłowych, a orientacyjne koszty w tekście ile kosztuje oczyszczalnia ścieków przemysłowych.

FAQ: najczęściej zadawane pytania

Czy podczyszczanie ścieków przemysłowych jest obowiązkowe?

Tak. Art. 10 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków zobowiązuje dostawcę ścieków przemysłowych do instalowania niezbędnych urządzeń podczyszczających i ich prawidłowej eksploatacji. Zakres podczyszczania zależy od tego, jakie warunki ścieki muszą spełnić.

Jakie pH mogą mieć ścieki odprowadzane do kanalizacji?

Od 6,5 do 9,5, a dla ścieków zawierających cyjanki i siarczki od 8 do 10. Temperatura nie może przekraczać 35°C (§ 8 rozporządzenia).

Jaka jest dopuszczalna wartość ChZT w ściekach przemysłowych do kanalizacji?

Rozporządzenie nie podaje jednej liczby. Dopuszczalne ChZT, BZT₅, zawiesinę ogólną i fosfor ogólny ustala przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne na podstawie obciążenia oczyszczalni. Wiążąca wartość jest w Twojej umowie.

Czy można rozcieńczyć ścieki, żeby spełnić normy?

Nie. § 7 rozporządzenia zakazuje rozcieńczania ścieków przemysłowych wodą w celu uzyskania dopuszczalnych wartości wskaźników.

Jak często trzeba badać ścieki przemysłowe?

Substancje szczególnie szkodliwe z załącznika nr 1 co najmniej raz na kwartał, pozostałe wskaźniki z załącznika nr 2 co najmniej dwa razy w roku. Umowa lub pozwolenie mogą wymagać częstszych badań.

Czym różni się podczyszczalnia od oczyszczalni?

Podczyszczalnia przygotowuje ścieki do odprowadzenia do kanalizacji. Oczyszczalnia doprowadza je do parametrów pozwalających na zrzut do wód lub do ziemi, na podstawie pozwolenia wodnoprawnego.