Kary i opłaty za ścieki przemysłowe: kto nalicza, za co i ile

Za nieprawidłowe odprowadzanie ścieków przemysłowych zakład może odpowiadać na czterech poziomach. Wodociągi naliczają opłatę za przekroczenie warunków i mogą zamknąć przyłącze. Wody Polskie nakładają administracyjną karę od 5000 zł do 1 000 000 zł za korzystanie z wód bez wymaganego pozwolenia i mogą cofnąć pozwolenie. Inspekcja Ochrony Środowiska wymierza opłatę podwyższoną za przekroczenia przy zrzucie do wód lub do ziemi. Do tego dochodzą wykroczenia i przestępstwa. Poniżej zestawiamy, kto, za co i na jakiej podstawie.

Kary i opłaty za ścieki: zestawienie

Ścieki w kanalizacji: wodociągi i umowa

Jeśli zakład odprowadza ścieki do kanalizacji, pierwszą stroną jest przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy (art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków). Wodociągi mają obowiązek regularnie kontrolować ilość i jakość ścieków (art. 9 ust. 3), a ich przedstawiciele mają prawo wstępu na teren zakładu, między innymi żeby sprawdzić ilość i jakość ścieków (art. 7).

Wodociągi mają do dyspozycji dwa narzędzia:

• Opłatę za przekroczenie. Jej stawka jest częścią taryfy (§ 5 pkt 5 rozporządzenia w sprawie określania taryf). Jest to należność wynikająca z umowy i taryfy, a nie kara administracyjna.
• Zamknięcie przyłącza. Wodociągi mogą zamknąć przyłącze, jeżeli jakość ścieków nie spełnia wymogów przepisów albo stwierdzono celowe uszkodzenie lub pominięcie urządzenia pomiarowego (art. 8 ust. 1 pkt 3). O zamiarze zawiadamiają co najmniej 20 dni wcześniej odbiorcę, wójta (burmistrza, prezydenta miasta) i państwowego powiatowego inspektora sanitarnego (art. 8 ust. 3). Dla zakładu produkcyjnego oznacza to, że ścieków nie ma dokąd odprowadzić.

Osobną kategorią są czyny zabronione z art. 28 ustawy: odprowadzanie ścieków bez umowy oraz wprowadzanie do kanalizacji substancji zakazanych w art. 9. Zakaz obejmuje m.in. odpady stałe, które zmniejszają przepustowość przewodów, odpady płynne niemieszające się z wodą (żywice, lakiery, masy bitumiczne), substancje palne o temperaturze zapłonu poniżej 85°C oraz substancje żrące i toksyczne, w tym mocne kwasy i zasady. Grozi za to kara ograniczenia wolności albo grzywny do 10 000 zł.

Ile kosztuje przekroczenie w kanalizacji

Nie ma jednej stawki dla całej Polski. Każde przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ustala ją w swojej taryfie. Przykład z cennika PGK Płońsk, stawki netto obowiązujące od 4 maja 2026 r.:

Do stawek dolicza się VAT. Z tego przykładu widać prawidłowość: przekroczenia metali i węglowodorów są wielokrotnie droższe niż przekroczenia ChZT. Stawki i sposób liczenia z Twojego miasta znajdziesz w taryfie i umowie z wodociągami.

Brak pozwolenia wodnoprawnego: kara Wód Polskich

Pozwolenie wodnoprawne jest wymagane m.in. na usługi wodne, w tym wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, oraz na szczególne korzystanie z wód (art. 389 Prawa wodnego). Szczególnym korzystaniem z wód jest wprowadzanie do kanalizacji należącej do innego podmiotu ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego (art. 34 pkt 3). Wykaz tych substancji jest w rozporządzeniu z 28 czerwca 2019 r. i liczy 47 pozycji, w tym azot amonowy, fosfor ogólny, cynk, miedź, nikiel i węglowodory ropopochodne.

Kto korzysta z wód bez wymaganego pozwolenia, podlega administracyjnej karze pieniężnej od 5000 zł do 1 000 000 zł. Wymierza ją w drodze decyzji właściwy organ Wód Polskich (art. 472aa ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 3). Przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi bez pozwolenia podstawą wysokości kary jest 500% opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków (art. 472aa ust. 3 pkt 2).

Kiedy pozwolenie jest potrzebne i jak je uzyskać, opisujemy w artykule pozwolenie wodnoprawne na ścieki przemysłowe.

Przekroczenie warunków pozwolenia

• Opłata podwyższona. Ponosi się ją, gdy ścieki są wprowadzane do wód lub do ziemi z przekroczeniem warunków pozwolenia wodnoprawnego albo zintegrowanego (art. 280 pkt 2 lit. b). Wymierza ją właściwy organ Inspekcji Ochrony Środowiska za przekroczenie stwierdzone w roku kalendarzowym (art. 289). Stawki jednostkowe określa rozporządzenie Rady Ministrów z 27 grudnia 2017 r. Opłata podwyższona nie dotyczy ścieków odprowadzanych do kanalizacji. Tam przekroczenia rozlicza się z wodociągami.
• Wykroczenie. Kto korzysta z wód z przekroczeniem warunków pozwolenia, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny od 1000 zł do 7500 zł (art. 476 ust. 1).
• Cofnięcie lub ograniczenie pozwolenia. Pozwolenie można cofnąć lub ograniczyć bez odszkodowania m.in. wtedy, gdy zakład zmienia cel i zakres korzystania z wód lub warunki wykonywania uprawnień ustalonych w pozwoleniu (art. 415 pkt 1).
• Brak pomiarów. Zakłady wprowadzające ścieki do wód lub do ziemi muszą prowadzić pomiary ilości i jakości ścieków i ich ewidencję (art. 101 ust. 1). Kto tego nie robi, podlega karze grzywny (art. 477 pkt 4).

Kiedy w grę wchodzi Kodeks karny

Dwa przepisy Kodeksu karnego dotyczą ścieków bezpośrednio:

• Art. 186: niesprawne lub nieużywane urządzenia ochronne. Kto wbrew obowiązkowi nie utrzymuje w należytym stanie lub nie używa urządzeń zabezpieczających wodę przed zanieczyszczeniem, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Przy działaniu nieumyślnym: grzywna albo ograniczenie wolności. Ten przepis dotyczy na przykład podczyszczalni, która stoi wyłączona.
• Art. 182: zanieczyszczenie wody. Kto zanieczyszcza wodę w takiej ilości lub postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo spowodować istotne obniżenie jakości wody lub zniszczenia w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli czyn ma związek z eksploatacją instalacji, na którą wymagane jest pozwolenie, kara wynosi od roku do 10 lat. Przy działaniu nieumyślnym: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 3 lat (§ 2), a w związku z eksploatacją instalacji pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat (§ 4).

Jak uniknąć kar: pięć zasad

1. Znaj swoje limity. Wiążące wartości są w umowie z wodociągami i w pozwoleniu wodnoprawnym, nie tylko w rozporządzeniu.
2. Badaj sam, zanim zbada ktoś inny. Przepisy wymagają badań własnych: substancji szczególnie szkodliwych z załącznika nr 1 co najmniej raz na kwartał, pozostałych wskaźników co najmniej dwa razy w roku (§ 9 i 10 rozporządzenia w sprawie warunków wprowadzania ścieków do kanalizacji).
3. Nie rozcieńczaj. Rozcieńczanie ścieków wodą w celu spełnienia norm jest zakazane (§ 7 tego rozporządzenia).
4. Podczyszczaj i utrzymuj urządzenia. Obowiązek instalowania i prawidłowej eksploatacji urządzeń podczyszczających wynika z art. 10 pkt 2 ustawy. Szczegóły w artykule podczyszczanie ścieków przemysłowych.
5. Reaguj od razu. Po piśmie z wodociągów albo protokole z kontroli liczy się czas. Plan działania opisujemy w poradniku przekroczenie parametrów ścieków: co zrobić.

Jeśli nie wiesz, czy Twoje ścieki zmieszczą się w limitach, zacznij od badania próbki. U nas pierwsza rozmowa i badanie wstępne są bezpłatne. Opisz swój ściek w formularzu albo zadzwoń: +48 605 642 777.

FAQ: najczęściej zadawane pytania

Jakie kary grożą za przekroczenie parametrów ścieków w kanalizacji?

Opłata za przekroczenie według taryfy wodociągów, a jeśli jakość ścieków nie spełnia wymogów przepisów, także zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego (art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków). Wprowadzanie substancji zakazanych w art. 9 tej ustawy jest zagrożone karą ograniczenia wolności albo grzywny do 10 000 zł.

Ile wynosi kara za brak pozwolenia wodnoprawnego na ścieki?

Od 5000 zł do 1 000 000 zł. Przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi bez pozwolenia podstawą wysokości kary jest 500% opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków (art. 472aa Prawa wodnego).

Kto nalicza opłatę podwyższoną za ścieki?

Właściwy organ Inspekcji Ochrony Środowiska. Opłata podwyższona dotyczy przekroczenia warunków pozwolenia przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi (art. 280 i 289 Prawa wodnego).

Czy wodociągi mogą odciąć kanalizację firmie?

Tak. Mogą zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli jakość ścieków nie spełnia wymogów przepisów, po zawiadomieniu co najmniej 20 dni wcześniej (art. 8 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy).

Czy za ścieki można trafić do więzienia?

Tak, w poważnych przypadkach. Art. 182 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności za zanieczyszczenie wody zagrażające ludziom lub istotnie obniżające jej jakość, a art. 186 za nieużywanie lub zaniedbanie urządzeń zabezpieczających wodę przed zanieczyszczeniem.

Ile kosztuje przekroczenie ChZT?

Zależy od taryfy wodociągów. Przykładowo w PGK Płońsk od 4 maja 2026 r. stawka wynosi 11,44 zł netto za kilogram ChZT ponad wartość dopuszczalną z cennika.